4 ปฏิบัติการข่าวสาร (IO) ในตำนาน ที่ส่งผลต่อชีวิตผู้คน

ปฏิบัติการข้อมูลข่าวสาร (Information operation) หรือที่เรียกกันโดยทั่วไปว่า IO เป็นคำกว้างๆ ที่หมายถึงกิจกรรมต่างๆ ที่ออกแบบมาเพื่อครอบงำ ขัดขวาง ชี้นำไปในทางที่ผิด หรือแย่งชิงอำนาจจากฝ่ายตรงข้าม และชี้นำการตัดสินใจ ขณะเดียวกันก็ปกป้องข้อมูลและระบบข้อมูลของอีกฝ่ายหนึ่ง แบ่งออกได้หลายรูปแบบ ดังนี้

• ปฏิบัติการจิตวิทยา Psychological operations (PSYOP) คือการเผยแพร่โฆษณาชวนเชื่อ การบิดเบือนข้อมูล หรือส่งต่อข้อมูลผิดๆ เพื่อชี้นำความคิดเห็นของคนในสังคม หรือระบบศีลธรรมของฝ่ายตรงข้าม
• การลวงทางทหาร Military deception (MILDEC) คือการสร้างภาพจำผิดๆ หรือปกปิดเจตนาที่แท้จริง เพื่อทำให้ฝ่ายตรงข้ามไขว้เขว
• สงครามอิเล็กทรอนิก Electronic warfare (EW) การขัดขวาง ปฏิเสธ ลดทอน หรือทำลายระบบอิเล็กทรอนิกส์ของฝ่ายตรงข้าม
• ปฏิบัติการเครือข่ายคอมพิวเตอร์ Computer network operations (CNO):ปฏิบัติการโจมตีทางไซเบอร์ หรือการป้องกันระบบไซเบอร์ เพื่อให้ได้เปรียบหรือรักษาข้อได้เปรียบทางไซเบอร์
• Operations security (OPSEC): การปกป้องข้อมูลและกิจกรรมที่ละเอียดอ่อน จากการถูกเปิดเผยโดยผู้ที่ไม่เกี่ยวข้อง

ปัจจุบัน ประเด็นเรื่องปฏิบัติการข่าวสาร หรือ IO ถูกพูดถึงอย่างแพร่หลาย เนื่องจากเครื่องมือชิ้นนี้ถูกนำมาใช้โดยรัฐบาลในหลายประเทศ และส่งผลกระทบรุนแรงต่อสิทธิเสรีภาพของประชาชน เช่นเดียวกับในประเทศไทย ที่ล่าสุดมีกรณีที่ฐปณีย์ เอียดศรีไชย ผู้ประกาศข่าวที่มีชื่อเสียงในการรายงานข่าวด้านสิทธิมนุษยชน เปิดเผยภาพจากคลิปวิดีโอ ที่มีผู้หญิงคนหนึ่งกำลังบรรยายเนื้อหาพาดพิงฐปณีย์ และกล่าวหาด้วยถ้อยคำรุนแรงเกี่ยวกับสามจังหวัดชายแดนภาคใต้

ฐปณีย์ระบุว่าเนื้อหาในคลิปอ้างถึงข้อมูลที่อาจสร้างความเสียหาย บิดเบือนข้อเท็จจริง และอาจทำให้ผู้ถูกพาดพิงถูกเข้าใจผิดหรือได้รับความเสียหายได้ ดังนั้น เธอจึงขอความร่วมมือให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องช่วยตรวจสอบ พร้อมย้ำว่า ควรหลีกเลี่ยงการใช้ปฏิบัติการข่าวสารเช่นนี้ ที่อาจจะเข้าข่ายละเมิดสิทธิ์ผู้อื่นได้

อย่างไรก็ตาม นี่ไม่ใช่ครั้งแรกที่ “ข้อมูลข่าวสาร” กลายเป็นเครื่องมือที่ถูกนำมาใช้ในการทำลายฝ่ายตรงข้าม หรือละเมิดสิทธิมนุษยชน เพราะในประวัติศาสตร์ที่ผ่านมา ปฏิบัติการข่าวสารกลายเป็นอาวุธสำคัญที่นำไปสู่การประหัตประหาร หรือทำลายหลักการประชาธิปไตยอย่างร้ายแรงหลายครั้งในระดับโลก และนี่คือ 4 ปฏิบัติการข่าวสาร (IO) ในตำนาน ที่ส่งผลต่อชีวิตผู้คนอย่างร้ายแรง

1. โฆษณาชวนเชื่อของพรรคนาซีในช่วงสงครามโลกครั้งที่สอง

ระบอบนาซีได้ใช้เทคนิคโฆษณาชวนเชื่ออันแยบยลในการชี้นำความคิดเห็นของคนในสังคม สร้างภาพศัตรูให้เป็นปีศาจ และขับเคลื่อนการสนับสนุนให้เกิดสงคราม ผ่านวิทยุกระจายเสียง ภาพยนตร์ และการเดินขบวน ซึ่งสร้างบรรยากาศแห่งความหวาดกลัวและการทำตามอย่างกันครั้งใหญ่

การลดทอนความเป็นมนุษย์ของชาวยิวและชาติพันธุ์อื่นๆ นำไปสู่การฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ โดยมีชาวยิวเสียชีวิตจากการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ราว 6 ล้านคน คิดเป็น 2 ใน 3 ของประชากรชาวยิวในยุโรปในขณะนั้น

2. Active Measures ของสหภาพโซเวียต 

ในช่วงสงครามเย็น สหภาพโซเวียตมีส่วนเกี่ยวข้องกับปฏิบัติการลับต่างๆ รวมถึงการสร้างข่าวปลอม และโฆษณาชวนเชื่อ เพื่อบ่อนทำลายระบอบประชาธิปไตยของโลกตะวันตก และส่งเสริมอุดมการณ์คอมมิวนิสต์ หนึ่งในนั้นคือ Active Measures ซึ่งเป็นปฏิบัติการที่ออกแบบมาเพื่อเพื่อเผยแพร่ข่าวลวง ส่งผลให้เกิดความไม่ไว้วางใจซึ่งกันและกันในสถาบันและรัฐบาลในโลกตะวันตก จุดชนวนให้เกิดการแบ่งขั้วทางการเมือง นำไปสู่ความตึงเครียดในระดับนานาชาติ และยังจำกัดเสรีภาพในการแสดงออก

3. ปฏิบัติการจิตวิทยาโดยกองทัพสหรัฐฯ ในเวียดนาม

กองทัพสหรัฐฯ ใช้ปฏิบัติการจิตวิทยา (PSYOPS) หลายรูปแบบในสงครามกับเวียดนาม โดยมุ่งครอบงำทัศนคติและพฤติกรรมของผู้คนในเวียดนามเหนือ ไม่ว่าจะเป็นการโปรยใบปลิว การกระจายเสียงผ่านลำโพง และรายการวิทยุ

4. Cambridge Analytica

กรณีอื้อฉาวจากการที่ข้อมูลผู้ใช้งานของ Facebook หลายล้านคน รั่วไหลไปสู่มือของบริษัทที่ปรึกษาด้านการเมือง ที่มีชื่อว่า Cambridge Analytica ซึ่งมีส่วนร่วมในการเลือกตั้งของสหรัฐอเมริกา ทั้งระดับรัฐ และระดับประเทศ และข้อมูลผู้ใช้เหล่านี้ได้ถูกนำไปใช้ในการหาเสียงเลือกตั้งของโดนัลด์ ทรัมป์ เมื่อปี 2016 รวมทั้งใช้โจมตีคู่แข่งอย่างฮิลลารี คลินตัน

มีรายงานว่า ทีมหาเสียงของทรัมป์จ่ายเงินให้ Cambridge Analytica อย่างน้อย 90 ล้านเหรียญสหรัฐ เพื่อลงโฆษณาออนไลน์ในเฟซบุ๊ก พร้อม “ยิง” โฆษณาเหล่านั้นไปยังกลุ่มผู้ใช้งาน โดยวิเคราะห์กลุ่มเป้าหมายจากข้อมูลที่รั่วไหลออกมา ทำให้ทีมหาเสียงของทรัมป์สามารถเข้าถึงกลุ่มผู้ใช้งานได้ตรงเป้า และทรัมป์ก็ได้รับความนิยมเพิ่มขึ้นทุกครั้งที่มีการสำรวจ และในท้ายที่สุด ทรัมป์ก็เป็นฝ่ายชนะในการเลือกตั้งประธานาธิบดีในครั้งนั้น

กรณีของ Cambridge Analytica นับว่าเป็นปฏิบัติการข่าวสารที่สร้างความกังวลเกี่ยวกับการชี้นำความเห็นของสังคมและการบ่อนทำลายกระบวนการประชาธิปไตยอีกครั้งหนึ่งของโลก

ผลกระทบจากปฏิบัติการข้อมูลข่าวสาร

แม้จะดูเหมือนเป็นเพียงการปล่อยข่าวเพื่อทำลายฝ่ายตรงข้าม แต่เมื่อพิจารณาให้ลึกลงไป ปฏิบัติการข่าวสาร เช่น การเผยแพร่ข้อมูลบิดเบือนหรือข่าวปลอม ไม่เพียงแต่ทำลายความน่าเชื่อถือของฝ่ายตรงข้ามเท่านั้น แต่การเผยแพร่ข้อมูลผิดๆ อย่างเป็นระบบ บ่อยครั้ง และมีความเข้มข้นมากพอ สามารถชี้นำความเห็นของสังคม ครอบงำสังคม และทำให้สังคมบิดเบี้ยวได้ ดังเช่นปฏิบัติการข่าวสารโดยพรรคนาซี ที่นำไปสู่การละเมิดสิทธิมนุษยชนครั้งร้ายแรงที่สุดในประวัติศาสตร์ คือการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ชาวยิว

นอกจากนี้ ปฏิบัติการข่าวสารยังส่งผลกระทบต่อความเชื่อมั่นและความไว้วางใจในสถาบันทางการเมือง สื่อมวลชน และรัฐบาล นำไปสู่การแบ่งแยกในสังคมและการไร้เสถียรภาพทางการเมืองด้วย