ศาลอาญาคดีทุจริตฯ ภาค 2 อนุญาตให้สังเกตการณ์คดี หลังมูลนิธิฯ ส่งหนังสือโต้แย้งคำสั่งห้ามไม่ให้สังเกตการณ์ ถึงประธานศาลฎีกา

ศาลอาญาคดีทุจริตฯ ภาค 2 อนุญาตให้สังเกตการณ์คดี หลังมูลนิธิฯ ส่งหนังสือโต้แย้งคำสั่งห้ามไม่ให้สังเกตการณ์ ถึงประธานศาลฎีกา

วานนี้ (31 มีนาคม 2568) มูลนิธิผสานวัฒนธรรม ได้ทราบคำสั่งศาลคดีอาญาทุจริตฯ ภาค 2 หลังส่งหนังสือโต้แย้งคำสั่งศาลอาญาทุจริตฯ ภาค 2 ไม่อนุญาตให้เข้าฟัง สังเกตการณ์คดี ปท 1/2567 ถึงประธานศาลฎีกา และผู้พิพากษาหัวหน้าศาลอาญาคดีทุจริตฯ ภาค 2 โดยศาลอาญาทุจริตฯ ภาค 2 มีคำสั่งว่า “การพิจารณาคดีของศาลกระทำโดยเปิดเผย เป็นธรรม และเป็นไปตามกฎหมาย แต่การที่จะให้บุคคลภายนอกที่ไม่มีส่วนได้เสียแก่คดีเข้าร่วมฟังการพิจารณาหรือไม่  ย่อมต้องอยู่บนพื้นฐานที่ว่า ห้องพิจารณาสามารถรองรับได้หรือไม่ โดยคำนึงถึงความปลอดภัยของผู้ที่เกี่ยวข้องทุกฝ่าย ประกอบด้วย คดีนี้ คู่ความมีทั้งโจทก์ โจทก์ร่วมทั้งสอง  จำเลยทั้งสิบสาม  ทนายจำเลย ญาติของโจทก์ทั้งสองและจำเลยทั้งสิบสาม เจ้าหน้าที่ตำรวจและเจ้าหน้าที่ราชทัณฑ์ ที่คอยดูแลความปลอดภัยของทุกฝ่าย ทั้งศาลอนุญาตให้ตัวแทนของกรมคุ้มครองสิทธิเข้าร่วมการพิจารณาแล้ว ดังนั้นจึงไม่อาจอนุญาตให้ผู้ไม่มีส่วนเกี่ยวข้องเข้าร่วมการพิจารณาได้อีก แต่ทั้งนี้หากในวันนัดพิจารณา มีห้องพิจารณาอื่นที่ว่างจากการพิจารณา จะจัดให้มีการถ่ายทอดภาพและเสียงเพื่อให้ญาติของคู่ความ ผู้มีส่วนเกี่ยวข้องและผู้ขอเข้าฟังในสถานที่ที่จัดให้ เพื่อความเป็นระเบียบเรียบร้อย” อีกทั้งเจ้าหน้าที่ศาลได้แจ้งว่า “วันนั้นจะมีการถ่ายทอดภาพและเสียงอีกห้องหนึ่ง นอกเหนือจากห้องพิจารณา”

เมื่อวันที่ 11 มีนาคม 2568 มูลนิธิผสานวัฒนธรรม ได้มีหนังสือโต้แย้งคำสั่งศาลอาญาคดีทุจริตฯ ภาค 2 ไม่อนุญาตให้เข้าฟังสังเกตการณ์คดี ปท 1/2567 ถึงประธานศาลฎีกาและผู้พิพากษาหัวหน้าศาลอาญาคดีทุจริตฯ ภาค 2 โดยมีเนื้อหาดังนี้ 

“หลักการพิจารณาคดีอย่างเปิดเผยและเป็นธรรม (Right to Fair Trial) เป็นหลักการทั่วไปที่สำคัญและได้รับการบัญญัติไว้ในกฎหมายไทยและหลักการสากลไว้อย่างชัดแจ้ง เพื่อเป็นหลักประกันในการรับรอง ปกป้อง และคุ้มครองประชาชนที่ตกเป็นผู้เสียหายและจำเลย ว่าจะได้รับการดำเนินและพิจารณาคดีด้วยความเป็นธรรมตลอดกระบวนการตามกฎหมาย เป็นการแสดงความโปร่งใสของกระบวนการยุติธรรม และถ่วงดุลอำนาจของบุคลากรในกระบวนการยุติธรรมในทุกขั้นตอน การพิจารณาคดีโดยเปิดเผยได้รับการระบุไว้ในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา ในมาตรา 172 ว่า การพิจารณาคดีและสืบพยานในศาล ให้ทำโดยเปิดดผยต่อหน้าจำเลย เว้นแต่บัญญัติไว้เป็นอย่างอื่น ซึ่งเป็นหลักเกณฑ์ขั้นพื้นฐานที่คู่ความ และสาธารณชนสามารถเข้าร่วมรับฟังการพิจารณาคดีได้อย่างเปิดเผย 

คดีอาญาเป็นคดีที่ส่งผลกระทบต่อประชาชน การพิจารณาคดีอาญาในศาลโดยเปิดเผยมิใช่เพียงเปิดเผยต่อจำเลย ทนายความ หรือผู้มีส่วนเกี่ยวข้องกับคดีเท่านั้น แต่ต้องเป็นการเปิดเผยต่อสาธารณชนด้วยเพื่อความโปร่งใสและตรวจสอบได้ และเพื่อให้ประชาชนได้เรียนรู้จากคดีและกระบวนการพิจารณาคดี ดังนั้น คนที่ไม่มีส่วนเกี่ยวข้องโดยตรงกับคดี เช่น ประชาชนทั่วไป สื่อมวลชน ผู้สนใจ ก็สามารถเข้าไปในห้องพิจารณาคดีและรับฟังการพิจารณาและสืบพยานในศาลได้ ยกเว้นแต่คดีที่มีลักษณะเฉพาะพิเศษ เช่น คดีเกี่ยวกับเด็ก คดีเกี่ยวกับการล่วงละเมิดทางเพศ ที่ศาลอาจกำหนดให้มีการพิจารณาคดีลับ ให้เฉพาะผู้มีส่วนเกี่ยวข้องโดยตรงเท่านั้นอยู่ในห้องพิจารณา

มูลนิธิฯ เห็นว่า การพิจารณาคดีที่เปิดเผยมีความสำคัญอย่างยิ่งสำหรับคดีที่เกี่ยวกับการละเมิดสิทธิมนุษยชนร้ายแรง เช่น คดีความผิดตาม พ.ร.บ.ป้องกันและปราบปรามการทรมานฯ แสดงให้เห็นว่า สิทธิในการพิจารณาคดีที่เป็นธรรมต้องมาควบคู่กับหลักการพิจารณาคดีโดยเปิดเผยเสมอ ไม่สามารถแยกขาดกันได้”

ทั้งนี้ จากกรณีดังกล่าว พรเพ็ญ คงขจรเกียร ผู้อำนวยการมูลนิธิผสานวัฒนธรรม เห็นว่า “หลายประเทศในประเทศเสรีประชาธิปไตย ห้องพิจารณาคดีไม่ใช่ห้องลับของสังคม มีการถ่ายทอดสด และให้บุคคลภายนอกรวมทั้งสื่อมวลชนเข้ารับฟังได้ พร้อมกล้องถ่ายรูปหรือถ่ายวีดีโอได้ เหตุผลที่ศาลอ้างว่ามีห้องขนาดที่จำกัดนั้นไม่น่าจะสมเหตุสมผล เป็นการจำกัดสิทธิในการได้รับการพิจารณาคดีที่เปิดเผยต่อสาธารณะ ศาลในประเทศเผด็จการหลายประเทศไม่อนุญาตให้ผู้สังเกตุการณ์คดีเข้ารับฟัง การอ้างว่าผู้ที่มิใช่คู่ความ(ห้าม)เข้าห้องพิจารณาคดีหลัก และแยกให้อยู่ห้องที่ถ่ายทอดสด ทำให้คู่ความและผู้พิพากษาไม่ได้รับรู้ว่าคดีนี้เปิดเผยต่อหน้าต่อตาของสาธารณะ อาจส่งผลถึงความโปร่งใสและตรวจสอบได้ในการพิจารณาคดี”