ภาพสะท้อนและความหวัง: รายงานประจำปีมูลนิธิผสานวัฒนธรรม(CrCF)และสถานการณ์สิทธิมนุษยชนในประเทศไทย ปี 2568

ตลอดปี 2568 กรณีการทรมาน การปฏิบัติที่โหดร้าย ไร้มนุษยธรรม และย่ำยีศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ การบังคับสูญหาย และการผลักดันกลับ แม้จะไม่ได้อยู่ในความสนใจของสังคม แต่ก็เป็นกรณีที่เกิดขึ้นอยู่บ่อยครั้ง ในหลายพื้นที่ รวมทั้งยังมีกรณีที่เกิดขึ้นในอดีตและยังไม่ได้รับการคลี่คลาย เนื่องจากปัจจัยเรื่องนิยามทางกฎหมาย ความกระตือรือร้นของหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง และเนื่องจากผู้กระทำความผิดมักเป็นเจ้าหน้าที่รัฐ ทำให้ยากต่อการเอาผิด นำไปสู่วัฒนธรรมลอยนวลพ้นผิด ซึ่งหากรัฐไม่ตระหนักถึงหน้าที่ในการปกป้องสิทธิมนุษยชนของประชาชน ก็จะทำให้ปัญหานี้ไม่ได้รับการแก้ไข และจะยังคงเป็นปัญหาเรื้อรังในสังคมโดยรวมต่อไป

จากการทำงานของ CrCF ในการให้ความช่วยเหลือทางกฎหมายภายใต้ พ.ร.บ. ป้องกันและปราบปรามการทรมานและการกระทำให้บุคคลสูญหาย พ.ศ. 2565 CrCF มีข้อสังเกต ซึ่งเกี่ยวข้องกับช่องโหว่ของการบังคับใช้ พ.ร.บ. ป้องกันและปราบปรามการทรมานฯ ดังนี้

  1. กรณีทรมาน / ปฏิบัติโหดร้าย / บังคับสูญหาย เกิดขึ้นได้ทั่วประเทศ โดยเฉพาะในภาคตะวันออก และภาคใต้ ซึ่งมีการลงพื้นที่โดยเจ้าหน้าที่ CrCF มากที่สุด ภาคละ 4 จังหวัด โดยเฉพาะในสามจังหวัดชายแดนใต้ ซึ่งเป็นพื้นที่ที่ใช้กฎหมายพิเศษ เปิดโอกาสให้เจ้าหน้าที่ใช้อำนาจได้โดยไม่จำกัดและไม่สามารถตรวจสอบได้
  1. การปฏิบัติที่โหดร้าย / ย่ำยีศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ เกิดขึ้นมากที่สุด เพราะความผิดที่เกิดขึ้นหลายครั้งเข้านิยามการปฏิบัติที่โหดร้าย / ย่ำยีศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ เช่น การทำร้ายร่างกาย การไม่อนุญาตให้ได้รับการรักษาพยาบาลอย่างเหมาะสม จนทำให้ถึงแก่ชีวิต การใช้เครื่องพันธนาการนักโทษ การลงโทษรุนแรงในโรงเรียน เป็นต้น เป็นการปฏิบัติที่เกิดขึ้นอยู่เป็นประจำ แต่ส่วนใหญ่มักถูกละเลย เพราะฉะนั้น CrCF จึง พยายามยื่นเรื่องร้องเรียนไปยังหน่วยงานตาม พ.ร.บ. เพื่อสร้างบรรทัดฐานทางกฎหมายเกี่ยวกับการปฏิบัติที่โหดร้าย / ย่ำยีศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์
  1. อย่างไรก็ตาม ในจำนวนกรณีที่อยู่ในความรับผิดชอบของ CrCF ทั้งหมด 34 กรณี มีเพียง 9 คดี ที่ได้ขึ้นสู่ศาล ขณะที่ 8 กรณี อยู่ระหว่างสืบสวน และ 17 กรณี ไม่เข้าสู่กระบวนการยุติธรรม รวมทั้งมีคำสั่งยุติเรื่อง 5 กรณี เนื่องจาก “ไม่พบหลักฐานว่ามีเจ้าหน้าที่รัฐเกี่ยวข้อง”
  • การบังคับสูญหาย 4 กรณี: ไกรเดช ลือเลิศ, ชัชชาญ บุปผาวัลย์, สยาม ธีรวุฒิ และสุรชัย ด่านวัฒนานุสรณ์
  • การทรมานและปฏิบัติที่โหดร้าย ไร้มนุษยธรรม 1 กรณี: ศิริวัฒน์ ใจดี

หมายเหตุ: CrCF มีหนังสือโต้แย้งคำสั่ง

สะท้อนให้เห็นการตีความนิยามของการสืบสวนจนกว่าจะทราบชะตากรรม ที่ไม่ใช่พบตัวผู้กระทำผิด แต่รวมถึงข้อเท็จจริงอื่นๆ ทว่ายังไม่มีการดำเนินการเพื่อนำไปสู่การทราบข้อเท็จจริงและเปิดเผยความจริงทั้งหมดต่อครอบครัวผู้เสียหายและต่อสังคมโดยรวม

  1. แม้ CrCF จะมีหนังสือร้องเรียน – ติดตามเรื่องถึงหน่วยงานที่เกี่ยวข้องทั้งสิ้น 82 ฉบับ แต่กลับมีหนังสือตอบกลับจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเพียง 13 ฉบับ ใจความว่า “รับเรื่อง” แต่ไม่มีความคืบหน้าอื่นๆ ตัวเลขนี้นำไปสู่คำถามเกี่ยวกับประสิทธิภาพของระบบราชการ การทำงานของเจ้าหน้าที่รัฐ และเจตจำนงทางการเมืองของหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง

อ่านรายงาน “ภาพสะท้อนและความหวัง: รายงานประจำปีมูลนิธิผสานวัฒนธรรม และสถานการณ์สิทธิมนุษยชนในประเทศไทย ปี 2568

Author

บทความที่เกี่ยวข้องเพิ่มเติมจากผู้เขียน