22 พฤษภาคม 2568 ครบรอบ 11 ปี การรัฐประหารโดยคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.)

22 พฤษภาคม 2568 ครบรอบ 11 ปี การรัฐประหารโดยคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.)

ย้อนไปเมื่อ 11 ปีก่อน ในช่วงเย็นวันที่ 22 พฤษภาคม 2557 คณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) นำโดยพลเอกประยุทธ์ จันทร์โอชา ได้กระทำการรัฐประหาร โค่นล้มอำนาจของรัฐบาลนายนิวัฒน์ธำรง บุญทรงไพศาล รักษาการนายกรัฐมนตรีในขณะนั้น นับเป็นการรัฐประหารครั้งที่ 13 ของประวัติศาสตร์ไทย และยังเกิดขึ้นห่างจากรัฐประหารครั้งก่อนหน้าเพียง 8 ปีเท่านั้น

รัฐประหารโดย คสช. เกิดขึ้นหลังจากวิกฤตการณ์ทางการเมืองในช่วงปลาย พ.ศ. 2556 ที่มีการชุมนุมในกรุงเทพมหานคร นำโดยคณะกรรมการประชาชนเพื่อการเปลี่ยนแปลงประเทศไทยให้เป็นประชาธิปไตยที่สมบูรณ์อันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข (กปปส.) ซึ่งมีเป้าหมายเพื่อต่อต้านการเสนอกฎหมายร่างพระราชบัญญัตินิรโทษกรรม หรือที่เรียกกันทั่วไปว่า “นิรโทษกรรมแบบเหมาเข่ง” ของรัฐบาลนางสาวยิ่งลักษณ์ ชินวัตร รวมทั้งการก่อตั้ง “สภาประชาชน” ที่ไม่ได้มาจากการเลือกตั้งเพื่อดูแลการปฏิรูปการเมือง ขณะเดียวกัน ก็มีการชุมนุมของกลุ่มแนวร่วมประชาชนเพื่อประชาธิปไตย (นปช.) ซึ่งเป็นฝ่ายสนับสนุนรัฐบาล ส่งผลให้มีการปะทะ มีผู้บาดเจ็บและเสียชีวิต

ความโกลาหลดังกล่าว เปิดทางให้ คสช. ทำการรัฐประหาร โดยประกาศให้รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2550 สิ้นสุดลงยกเว้นหมวด 2 คณะรัฐมนตรีรักษาการหมดอำนาจ และให้ยุบวุฒิสภา จากนั้นได้ประกาศใช้รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย (ฉบับชั่วคราว) พุทธศักราช 2557 ให้มีสภานิติบัญญัติแห่งชาติทำหน้าที่แทนรัฐสภา โดยในวันที่ 21 สิงหาคม 2557 สภานิติบัญญัติแห่งชาติได้มีมติเลือกพลเอกประยุทธ์เป็นนายกรัฐมนตรี

ภายหลัง พลเอกประยุทธ์ได้ให้สัมภาษณ์กับนิตยสาร Time ว่า การตัดสินใจยึดอำนาจเป็นการตัดสินใจที่ยากที่สุดในชีวิต ตนใช้เวลามากกว่า 6 เดือนเพื่อตัดสินใจ ไม่ได้ตั้งใจไว้ล่วงหน้าว่าจะทำการรัฐประหาร เพียงแต่ตนไม่สามารถปล่อยให้ประเทศชาติเสียหายไปมากกว่านี้

หลังจากการรัฐประหาร มีการสั่งให้สถานีวิทยุโทรทัศน์ทุกแห่งหยุดออกอากาศรายการปกติและให้แพร่สัญญาณรายการของกองทัพบกเท่านั้น รวมทั้งสั่งห้ามจัดกิจกรรมที่มีเนื้อหาเกี่ยวข้องกับการเมือง และมีการเรียกตัวนักการเมือง นักวิชาการ และนักกิจกรรมที่เป็นฝ่ายตรงข้ามทางการเมือง หรือมีแนวคิดที่แตกต่างจาก คสช. ให้เข้าไปรายงานตัวต่อ คสช. ยิ่งกว่านั้น ยังมีการดำเนินคดีทางการเมืองต่อผู้ที่เห็นต่างจำนวนมาก

ผลกระทบที่สำคัญจากการรัฐประหาร 2557 คือมีผู้ลี้ภัยทางการเมืองจำนวนมาก โดยในวาระครบรอบ 6 ปี รัฐประหารโดยคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) ศูนย์ทหารความเพื่อสิทธิมนุษยชน ได้เผยแพร่รายงาน ระบุว่า มีผู้ถูกผลักดันให้ลี้ภัยจากสถานการณ์ทางการเมืองและการไล่ล่ากวาดล้าง ภายใต้ประกาศและคำสั่ง คสช. อย่างน้อย 104 ราย ทั้งด้วยเหตุผลที่ไม่ต้องการเข้ารายงานตัวตามคำสั่ง ความหวาดกลัวจากการถูกติดตามและคุกคามโดยเจ้าหน้าที่ทหาร หรือการถูกออกหมายจับในคดีมาตรา 112 

ยิ่งกว่านั้น มีผู้ลี้ภัยทางการเมืองหลายรายถูกสังหาร และถูกบังคับสูญหายในระหว่างลี้ภัยในต่างประเทศ ตัวอย่างเช่น วันเฉลิม สัตย์ศักดิ์สิทธิ์ ที่ถูกอุ้มหายไปในประเทศกัมพูชา, สยาม ธีรวุฒิ ผู้ที่ถูกเจ้าหน้าที่จับกุมในเวียดนาม ทว่าไม่มีใครทราบชะตากรรม, สุรชัย ด่านวัฒนานุสรณ์ ผู้ที่ถูกอุ้มหายในประเทศลาว รวมทั้งชัชชาญ บุปผาวัลย์ และไกรเดช ลือเลิศ ซึ่งหายตัวไปในประเทศลาว และถูกพบร่างไร้วิญญาณในแม่น้ำโขง ที่ จ.นครพนม และจนกระทั่งปัจจุบันนี้ ยังไม่มีเจ้าหน้าที่คนใดถูกดำเนินคดีจากการละเมิดสิทธิมนุษยชนเหล่านี้

แม้หลายคนจะถูกทำให้เชื่อว่าการรัฐประหารนำมาซึ่งความสงบสุข ดังชื่อของ คสช. และคำมั่นสัญญาว่าจะ “คืนความสุข” ให้แก่ประชาชน แต่สิ่งที่ตามมาหลังจากการรัฐประหาร คือการละเมิดสิทธิมนุษยชนหลายประการ ทั้งสิทธิเสรีภาพในการแสดงออกและการชุมนุม ไปจนถึงสิทธิในการมีชีวิต ความสงบที่เกิดขึ้น แท้จริงคือ “ความเงียบสงัด” ที่มาจากความกลัว เศรษฐกิจที่ถดถอย ความเหลื่อมล้ำที่เพิ่มมากขึ้น ในขณะที่ผู้ก่อรัฐประหารยังคงลอยนวลพ้นผิด และยังคงทิ้งมรดกซึ่งกีดขวางการเติบโตของประชาธิปไตยเอาไว้

เพราะฉะนั้น รัฐประหารไม่ใช่หนทางสู่สันติสุข และไม่ควรเกิดขึ้นอีกต่อไป